ክፍል ሁለት። አልኮል (መጠጥ) በጭንቀት፣በውጥረት ወቅት ለአይምሮ ደህንነት ላይ ያለው ተፅዕኖ… ቀጣይ ክፍል።
መጠን የሌለው፣ ለግለሰቡ ጤና ተስማሚ ሳይሆኑ የሚጠጡ የአልኮል መጠጦች፣ በአይምሮ ጤና ላይ የሚያመጡት ችግሮች፡
የአልኮል መጠጥ አጠቃቀም ችግር ለቋሚ እና ዘላቂ የሆነ የአይምሮ መቃወስ በሽታ እንደሚዳርግ በስነልቦና እናም በአጠቃላይ ህክምና ጥናት ተረጋግጦ፣ በስነ አይምሮ የጤና ህግ ስርም ጸድቋል።
በአልኮል የተጎዳ ጭንቅላት እና ሰውነት ወደ ጠቅላላ የአይምሮ መዛባት ችግሮች ውስጥ በቀላሉ እንደሚገባ ተረጋግጦ እንደ የአይምሮችግሮችም የግለሰብን ህይወትን በአግባቡ እንዳይመራ ማስቸገሩ ለሁሉም መዳረስ ያለበት እውቀት ነው።
AUD ወይም (Alcohol use disorder (AUD) and addiction are recognized as disabilities under human rights) የሰው ልጅ ሙሉ ደህንነቱ በሚጠበቅብት፣ በበለጸጉት ሀገሮች ላይ (እንደ ካናዳ ባሉት ላይ፣) በአልኮል ሱስ ለሚሰቃዩ ግለሰቦች እርህራሄአዊ የሆነ የህክምና እርዳታዎች እና ይስልጠና ወይም የምክር አገልግሎቶች ይደረጋሉ። ችግር ውስጥ የገባ ህይወቱን ለማዳን ውሳኔ ዛሬውኑ ሳይዘገይ በጊዜው መውሰድ እንዳለበት እመክራለሁ።
የችግሩም መጠን እንደየሁኔታው እንደሰው የአካላዊ ተፈጥሮ፣ የአይምሮው ጤና፣ እናም የአይምሮው አፈጣጥር (ባህሪ፣ልምድ) ከዛም በተጨማሪ እንደ ግለሰቡ ወቅታዊ እና ነባራዊ የሆኑ የአይሮው ጤንነት ይለያያል፣ ሁሌም የአይምሮ ጉዳቶች ከግለሰብ ወደ ግለሰብ ይለያያሉ።
ተደጋጋሚ ስካር የሚያመጣው የአይምሮ በሽታዎች ወይም (ስንኩልነትቶች)፡
ምልክቶች/ሱሳዊ ችግሮች በ 3 ይመደባሉ፡
በብዛት፣ሀይልኛ የግለሰቡ የሱስ ምክንያት አይምሮውን ሲሰናከል (ጥልቅ፣ የከፋ ጉዳትን ማሳየት፣ ለራስ፣ ለቤተሰብ፣ ለወዳጅ፣ ለሁሉም አጠቃላይ ኑሮ ላይ ተደጋጋሚ የሆኑ መሰናክሎችን ይፈጥራል።
መለስተኛ፡ የግለሰቡ የሱስ (የአይምሮው፣ የጸባዩ መጓደል)መጠኑ መለስተኛ ቢሆንም ጉዳቱ ማደግ የጀመረበት፡ የጀመራቸው ሱሰኞቹ ግለሰቦች በቤተሰብ መሀል ወይም በፍቅር ግንኙነት መካከል ኖረው ካላወቁ ችግራቸው ጣራ ላይ መድረሱን ላይገነዘቡበት የሚችሉበት እድል ሰፊ ሊሆን ይችላል። ከዛም ተጨማሪ፣ መለስተኛ የሱስ ጉዳተኞች በቀጣይነት ተባባሽ አደገኛ ችግር ውስጥም እየኖሩ ቢሆንም ከሰው ጋራ አብሮ ለመኖርን እስኪጀምሩ ድረስ፣ እራሳቸውም ሆነ ወይም አብሮዋቸው ባልኖረው ሰው አይን፣ግንዛቤ እንደየ ባህሉ እና እንደ የማህበራቱ አመለካከት፣የመጠጥ ባህል ኖርማላይዜሽን፣ የጤና ግንዛቤ ልዩነቶች ተመርኩዞ መለስተኛው የሱስ ችግር በግለሰቡ ላይ እንዳለ ሊታወቅ እና ሊስተካከል ወይም በተለይ በኛ ባህል ከቁጥጥር ውጭ እስኪሆን በላይታወቅም ቤተሰብም ውስጥ ጉዳዩ እንደ ቀላል ችግር ሊታይም ይችላል። የመጠጥ ሱስ ግን አይምሮን በእጅጉ ያጠቃል ሁሉንም ነገር ማበላሽት መቀጠሉን የማያቆም ሁሉም ቤተሰብ ቢረዳው መልካም ይሆናል።
በሱስ የሚሰቃዩ ግለሰቦችም ሱሳቸውን አደገኛነት አውቀውት (ተገንዝበውት) ወይም እንዲሁ ሳያውቁት ጎጂውን ሱስ (ችግሮቻቸውን) ለመላቀቅ ወይም ለመቀነስ ሌሎቹ ደግሞ ከሚፈርዱባቸው ሰዎች ለመደብቅ የበለጠ ስቃይ ውስጥ አይምሮአቸውን ከተው ፣ክሰው ሁሉ ለመደባበቅ ሲታገሉ ይታ ይሞክራል፣ በተለይ ትጓዳኝ የአይምሮ መዛባት ላላጋጠመው ግለሰብ ችግሩን በቀላሉ ያጤነዋል። የቤተሰብም ሆነ የጓደኛ እርዳታ ካገኘ ሱሱን ማስወገድ ሊቀልለትም ይችላል። ይህ ደረጃ ሊደብቁት የሚቻል ግን በቶሎ የሚባባስ ስለሆነ በቶሎ መወሰን ይጠይቃል። መካከለኛ ወይም ከባድ ሊሆን ይችላል። ምልክቶቹ እና ምልክቶቹ የሚከተሉትን ሊያካትቱ ይችላሉ፡
የሚጠጡትን የአልኮል መጠን መቆጣጠቆጣጠር አለመቻል
ምን ያህል እንደሚጠጡ አለማወቅ ወይም ይህን ለማድረግ ቢሞክሩም ብዙ ግዜ ያልተሳኩሎት ሙከራዎች መብዛት)
ብዙ ጊዜን በመጠጣት ማሳለፍ፣ ያለአልኮል መውሰድ ደሰታን የሚፈጥሩ ነገሮችን ማድረግ ፍጽሞ አለመቻል
ከአልኮል መጠቀም ማገገም ምክያት የሚከሰቱ ህመሞችን በተደጋጋሚ ማስተናገድ
ለአልኮል መጠጣት ያለዎትን ጠንካራ ፍላጎት ለመቋቋም እና ሳይጥጡ ቀናቶችን ለማሳለፍ አለመቻል (መቸገር)
በተደጋጋሚ የአልኮል መጠጥ አጠቃቀም ምክንያት በስራ ቦታ፣ በቤት ውስጥ፣ በሀላፊነትዎ ላይ አለመገኘት፣ ሌላም ዋና ዋና ግዴታዎችን አለመወጣት
አካላዊ፣ ማህበራዊ፣ የስራ ወይም የግንኙነት ችግሮችን እንደሚያስከትል ቢያውቁም አልኮል መጠጣትን ሳያቆሙ መቀጠል
ቤተሰብዎ ሊመክሩዎት ወይም ሊረዱዎት ከሞከሩ ትኩረትዎን ሁል ግዜ ለመጠጣት ያበቃዎትን ምክንያት ብቻ በማሰብ እራስን ከጎጂ ያጠጣጥዎ አለማስወጣት
የማህበራዊ እና የስራ እንቅስቃሴዎችዎን እና የትርፍ ጊዜ ማሳለፊያዎችን ሁሉ በአልኮል ዙሪያ ማድረግ
ለመጠጣት መተው ወይም መቀነስ ፈጽሞ አለመቻል
መኪና ሲነዱ ወይም ማሽኖችን ሲያንቀሳቅሱ በችለተኝነት መጠጥን መጠጣት፣ የግል ደህንነቱዎን እንደሚጎዳ ቢያውቁም ትክክለኛ ውሳኔ ለመውሰድ መቸገር።
የተጠበቀ ባልሆኑ ወቅቶችና ቦታዎች ላይ አልኮል መጠቀም።
ለምሳሌ፡ በስራ ላይ እያሉ ሃላፊነትን ሳይጨርሱ መጠጥ መውሰድ።
እነዚህን ከላይ የጠቀስኳቸውን እና ሌሎችንም ተጨማሪ የአይምሮ መጎዳትን ምልክት ሊያሳዩ፡
ሱስ ውስጥ ገብተው የሚሰቃዩ ግለሰቦች፣ አልኮልን በማይጠጡበት ጊዜ - እንደ ማቅለሽለሽ፣ እና መንቀጥቀጥ ያሉ - ቀስበቀስ ሌላም ተጨማሪ ያልተለመደ ጸባይ (ከመጠን ያለፈ ብስጭትም) የሀይለኛነት ምልክቶችንም ማሳየት ይጀምራሉ። በብዛትም በሱስ ውስጥ የሚቸገሩ ሰዎች ችግሮቹን በተደጋጋሚ ሲከሰቱባቸው፣ ስሜቱን ወይም መጥፎ አመላቸውን ለማስወገድ፣ ለመደብቅ፣ እንደመፍትሄ ወስደውት ወደ መጠጥ መጠጣትን ያዘወትራሉ እነዚህን ምልክቶች ለማስወገድ ደጋግመመው ሊሞክሩም ይችላሉ።ጠጣትን ይቀጥላሉ።
የአልኮል መጠጥ አጠቃቀም ችግርን እንዳለበዎት ሌላው ምልክት በሰከሩበትን ጊዜ (የአልኮል ስካር ውስጥ ሆንው) ወይም ከስካሩ ከወጡ በሁዋላ የማስታወክ ወይም የመውጣት ምልክቶችን ሊያካትት ይችላል።
የአልኮል ስካር በደምዎ ውስጥ ያለው የአልኮል መጠን ሲጨምር ያስከትላል። በደምዎ ውስጥ ያለው የአልኮል ክምችት ከፍ ባለ መጠን መጥፎ ተጽዕኖዎችይ የመጋለጥ ዕድሉ ይጨምራል፣ ።
የአልኮል ስካር የባህሪ ችግሮችን እና የአእምሮ ለውጦችን ያስከትላል። እነዚህም ተገቢ ያልሆነ ባህሪ፣ ያልተረጋጋ ውስጣዊ እረፍት ያጣ ስሜት፣ ደካማ እን የተዛባ አመለካከትና ፍርድ (ውሳኔዋችን)፣ የተዛባ ንግግር፣ የትኩረት ወይም የማስታወስ ችግር እና ደካማ አጠቃላይ ቅንጅት ሊያካትቱ ይችላሉ። አይምሮ የሁሉሉንም አካላችን ጤናማ እንቅስቃሴ የሚያስተናብር ስለሆነ በጣም ከፍተኛ የደም አልኮል ብዛት ስራውን ሊያበላሽ ከዛም አልፎ አይምሮ በአልኮል መጠጥ ከመጥን ማለፍ ግልሰብን ወደ ኮማ፣ ዘላቂ የአንጎል ጉዳት ወይም ሞት እንኳን ሊያስከትል ይችላል።
የአልኮል መጠጥ መጠጣት ከባድ እና ረዘም ላለ ጊዜ ሲቆይ እና ከዚያም ሲቆም ወይም በጣም ሲቀንስ የአልኮል መጠጥ ማቆም ሊከሰት ይችላል። ከ4 እስከ 5 ቀናት በኋላ ባሉት በርካታ ሰዓታት ውስጥ ሊከሰት ይችላል። ምልክቶቹ እና ምልክቶቹ ላብ፣ ፈጣን የልብ ምት፣ የእጅ መንቀጥቀጥ፣ የእንቅልፍ ችግሮች፣ ማቅለሽለሽ እና ማስታወክ፣ ቅዠት፣ እረፍት ማጣት እና ብስጭት፣ ጭንቀት እና አልፎ አልፎ የሚጥል በሽታ ያካትታሉ። ምልክቶቹ በስራ ቦታ ወይም በማህበራዊ ሁኔታዎች ውስጥ የመሥራት ችሎታዎን ለማዳከም በቂ እነ ከባድ ሊሆኑ ይችላሉ።
1 መጠጥ ምን ይባላል?
ብሔራዊ የአልኮል ሱሰኝነት እና የአልኮል ሱሰኝነት ተቋም አንድ መደበኛ መጠጥ ከእነዚህ ውስጥ እንደ አንዱ ይገልጸዋል፡-
12 አውንስ (355 ሚሊ ሊትር) መደበኛ ቢራ (5% አልኮሆል)
ከ8 እስከ 9 አውንስ (ከ237 እስከ 266 ሚሊ ሊትር) የብቅል መጠጥ (7% አልኮሆል)
5 አውንስ (148 ሚሊ ሊትር) ወይን (12% አልኮሆል)
1.5 አውንስ (44 ሚሊ ሊትር) ጠንካራ አልኮል ወይም የተፈጨ አልኮሆል (40% አልኮሆል)
ዶክተር መቼ ማየት እንዳለቦት
አንዳንድ ጊዜ ከመጠን በላይ አልኮል እንደሚጠጡ ወይም መጠጥዎ ችግር እንደሚፈጥር ከተሰማዎት ወይም ቤተሰብዎ ስለ መጠጥዎ የሚያሳስብ ከሆነ ከጤና እንክብካቤ አቅራቢዎ ጋር ይነጋገሩ። እርዳታ ለማግኘት ሌሎች መንገዶች ከአእምሮ ጤና ባለሙያ ጋር መነጋገር ወይም እንደ አልኮሆልስ ማንነቱ ያልታወቀ ወይም ተመሳሳይ የራስ አገዝ ቡድን ካሉ የድጋፍ ቡድኖች እርዳታ መጠየቅን ያካትታሉ።
መካድ የተለመደ ስለሆነ፣ ከመጠጥ ጋር ችግር እንደሌለብዎት ሊሰማዎት ይችላል። ምን ያህል እንደሚጠጡ ወይም በህይወትዎ ውስጥ ከአልኮል አጠቃቀም ጋር የተያያዙ ስንት ችግሮች እንዳሉ ላያውቁ ይችላሉ። የመጠጥ ልማዶችዎን እንዲመረምሩ ወይም እርዳታ እንዲፈልጉ ሲጠይቁዎት ዘመዶችዎን፣ ጓደኞችዎን ወይም የስራ ባልደረቦችዎን ያዳምጡ። የመጠጥ ችግር ካለበት ነገር ግን ካቆመ ሰው ጋር መነጋገርን ያስቡበት።
የሚወዱት ሰው እርዳታ የሚያስፈልገው ከሆነ
ብዙ የአልኮል ችግር ያለባቸው ሰዎች ችግር እንዳለባቸው ስለማያውቁ ህክምና ወይም እርዳታ ለማግኘት ያመነታሉ። የሚወዷቸው ሰዎች ጣልቃ ገብነት በጥንቃቄ እና ስሜትን በማይጋፋ መልኩ የመጠጥ አወሳሰዳቸውን እንዲያስተካክሉ፣ ቸግር እያደረሰባቸው ላለ ሰዎች ደግሞ መጠጣትን ሙሉ በሙሉ ማቆም እንዲችሉ መርዳት የቤተሰባዊ መረዳዳት ነው ብየ አምናለሁ። የቤተሰብ እገዛ ሁሌመኮነን መሆን አለበት። መግባባት የማይቻልበት ሁኔታ ሲኖር ግለሰቡን ለጤናቸው የባለሙያ እርዳታ እንደሚያስፈልጋቸው እንዲያውቁ እና እንዲቀበሉ ሊረዳቸው ይችላል ብለው እሚያስቡትን ሌላ የቤተሰብ አባል መጠየቅ ለጤነቸው እገዛን ያረጋል። ሁሉንም ለማረግ ግን የራስን ደህንነት በቅድሚያ ማረጋገጥ ጉዳቱን እንዳይባባስ ያረገዋል።
ከመጠን በላይ ስለሚጠጣ ሰው የሚያሳስብዎት ከሆነ፣ በአልኮል ህክምና ልምድ ያለው ባለሙያ ያንን ሰው እንዴት ማግኘት እንደሚችሉ ምክር ይጠይቁ። በተላይ ልጆች ባሉበት ቤት ውስጥ የመጠጥም ሆነ ሌላ አይነት የሱስ በሽጉታዎችን፣ ዘላቂ ችግር ከማድረሳቸው በፊት ለማቆም፣ በጋራ የቅድመ ውይይቶችን በግልጽነት፣ በመተዛዘን ፣በእውነታ ዙሪያ ለህይወትዎ እቅድን መስርተው በጤናማ አይምሮ ቤተሰብዎን ይምሩ።
ስለመጠጥ ጉዳት የጻፍኩላችሁን ብዙ መረጃዎች የወሰድኩት ከMayo Clinic, Mayo Foundation for Medical Education and Research ሲሆን እናንተም ለሲበለጠና ጠለቅ ላለ መረጃ የማያ ክሊንክን ሜዲካል ቻናልን ጎብኙ።
“Alcohol Use Disorder.” Mayo Clinic, Mayo Foundation for Medical Education and Research, 18 May 2022, www.mayoclinic.org/diseases-conditions/alcohol-use-disorder/symptoms-causes/syc-20369243#:~:text=Alcohol%20use%20disorder%20can%20be,unsuccessful%20attempts%20to%20do%20so.
ፍቅር፣ ሰላም ለሁላችሁም ይሁን።
ኤሚ በላይ ዘለቀ።
